|
( Addescent = Büyümek =
Olgunlaşmak )
Dönemin başlama yaşı, cinsiyete ve
ülkelere göre değişmektedir.Ortalama olarak bu dönem, 11 yaşta
başlar. 11 - 13 yaşları arasına giriş
dönemi (puberte dönem) diyoruz. Ergen,
ne çocuk ne de yetişkindir. Kimliğini belirlemeye çalışan bir
bireydir.
Ergenlik (13-18
yaş = Doğan Cüceloğlu 1992 ) Her iki
cinsiyetle de olgun ilişkiler kurabilme. Eril ya da dişil toplumsal rolü
gerçekleştirme. Bedensel özelliklerini
kabul etme ve bedenini etkili bir şekilde
kullanma. Ana babadan ve diğer
yetişkinlerden duygusal bağımsızlığı
gerçekleştirme. Aile yaşamına ve
evliliğe hazırlanma. Bir mesleğe
hazırlanma. Davranışlarını yönetebilmek
için gerekli değerler ve ahlaki sistem
geliştirme. Sosyal sorumluluklar isteme
ve başarma.
Aile
ilişkileri: Ergenlerin bu dönemde
ailelerine olan bağımlılıkları azalır. Hiçbir şey beğenmez, sürekli şikayet edecek bir şeyler
bulurlar. Eve istediği zaman girip
çıkmak ister. Ailesinin en ufak bir
eleştirisine büyük tepkiler verir. Kendine yöneltilen
eleştirileri kabul etmez, sürekli eleştirmeyi
sever. Boş vermişlik
içindedir. Anne babasının beğenileriyle
alay eder. Anne babasının düşüncelerini
eskimiş bulur. Onlardan öğrenecek hiçbir şeyi kalmamış
sanır. Bu dönemde aileye büyük bir
görev düşer. Aile bu davranışların bir süre sonra geçeceğini
bilmeli ve sabırlı davranmalıdır. Aileyle fikir bazında çatışma , isyankar tutum bu
dönemde artar.
Arkadaşlarıyla
ilişkisi: Ergen için arkadaşları çok
önemlidir. Arkadaşlarının kendisi için
ne düşündüğü çok önemlidir. Bu dönemde
ergenler kendi aralarında arkadaş grupları
oluştururlar. Bu grupların kendi
aralarında yazısız kuralları vardır. Kurallarına uyan kişileri
gruplarına alırlar. Her ergen bir
arkadaş grubunda olmak ister. Erkeklerin kurdukları gruplar daha kalabalıktır,
ilişkiler yüzeyseldir. Kızlardan oluşan
gruplar daha küçüktür, ilişkiler ise daha
sıkıdır. Ailesi içinde geçimsizlik ve
dengesizlik olan ergenlerde, bir baskı hakim ise masum arkadaş
grupları yerine çeteye yönelir.
Kız-erkek
ilişkisi: Ergenliğin ortalarına doğru,
karşı cinse olan ilgi artar. Ergen,
karşı cinsin ilgisini çekebilmek için giyim kuşamına dikkat
eder.
Ergenlik dönemiyle
ilgili duygular: Kızlar, erkeklerden
daha erken duygusal olgunluğa ulaşır ve duygularını kontrol
edebilirler. Ergenin duygularında bir
yoğunlaşma görülür, bunu ergen dışarı vurma ihtiyacı
güder.
Ergen yaşadığı olumsuz duyguları
bağırarak, ağlayarak, el - kol hareketleri yaparak belli
eder. Ergenin yaşadıkları olumlu
duygularsa ergen şiir yazar, öykü yazar ya da hatıra
tutar. Ergen duygularını daha çok
arkadaşlarıyla paylaşmaktan hoşlanır. Aşık olmak bu dönemde baskın bir duygudur. Bazen bunu
karşı cinse belli edebilir, bazen de duygularını saklamayı
tercih edebilir. Bu dönemde aşırı
şekilde hayal kurma görülür. Ergende
yalnız kalma isteği vardır. Ergen,
sosyal ilişkilerden korkar. Sevgi,
ergenin ihtiyacı olan bir duygudur.
Soyut
işlemler: Genelleme, tümden gelim -
tümden varım zihinsel işlemleri rahatlıkla
yapabilir. Bir sorunun çözümünde bir
çok faktörü görebilir ve ele alabilir. Mecazi söyleyişi anlayabilir. Miza ve espiri anlayışı da gelişmiştir. Mantık oyunlarını sever ve onlarla
uğraşır. Tartışmalara katılmayı
sever. İnsanlık, hürriyet, adalet ve
din gibi soyut kavramları anlamaya başlarlar ve
düşünebilirler. Kişiye, yere ve zamana
göre değişen görece kavramlar da bu dönemde
edinilir. Kuralların değişebileceğini
kavramaya başlar. Ergen kendi kendini çok eleştirir, kendini çok
eleştirdiği için de herkes tarafından eleştirildiğini
sanır. Sanki herkesin dikkati onun
üzerindedir, herkes onun dış görünüşüne çok önem
vermektedir. Ergenin ben merkezci
düşünce biçiminin diğer bir özelliği de kendi düşüncesinin,
kendi inaçlarının en doğru en orjinal olduğunu
sanmasıdır. Ergen bir çelişkiler
dünyasında yaşamaktadır. Bir yandan çevresindekilerin
kendisine ilişkin düşüncelerine çok önem verirken, bir yandan
da kendisini herkesten daha akıllı
sanmaktadır. Ergenler kendilerini
olduğu gibi yargılamadan kabul eden, sevgi, saygı gösteren,
güven ve destek veren özdeşim modelleri ile karşılaşma şansına
sahip olurlarsa, sağlıklı bir kimlik
geliştirebilirler. Ergenlik dönemi,
kısaca bireyin çevresiyle ve kendisiyle çatışma halinde olduğu
bir dönemdir.
Kimliğe karşı rol
karışıklığı ( ergenlik dönemi, 12-18 yaş = Erik Erikson
) Bu dönem boyunca, cinsel olgunlaşma
ve beden büyümesi oldukça hızlıdır. Kadın ya da erkek kimliği gelişir. Arkadaşları ile toplumun söyledikleri birbirine
uymadığı zaman çatışma olur.
Genital Dönem (
11-18 yaş = Freud ) Cinsel çekicilik,
toplumsallaşma, grup etkinlikleri, meslek planlaması ve yuva
kurma gereksinmeleri belirir. Bu dönemin amacı, ergenin ana
babasına olan bağımlılığından koparak aile dışındaki karşı
cinsele olgun ilişkiler kurabilmeyi öğrenmektir.
Büyüme: Ergenlik dönemi,
büyümenin yeniden hızlandığı, biyolojik değişim ve
olgunlaşmanın tamamlanarak çocuğun artık erişkin görünümüne
girdiği dönemdir.
NOT:
Kızlar ergenliğe erkeklerden daha önce girdikleri için
erkeklerden daha uzundurlar.
Erkekler, 14 yaş civarında
kızlara ulaşırlar ve onları geçerler. Aynı zamanda, 12-14
yaşaları arasında kızlar erkeklerden daha
ağırdır. Kas kütlelerinde ¼ oranında
artış görülür. Bu da ergenin sportif etkinliklere ve yoğun
antremana hazırlıklı olmasını sağlar. Kız çocukları ® 8-13 yaşlarında ergenliğe
girebilir. Erkek çocukları ® 9,5-15
yaşlarında ergenliğe girebilir. Ergenlik süresi 2-6 yıl arasında
sürebilir. Ergenlik başlangıcında
erişkin boyun % 80’ i olan boy uzunluğu 2-4 yıl içinde erişkin boyun % 99’na
ulaşır. 10-12 yaşlar arasında kızlar
erkeklerden daha iri olurlar. Büyüme
hızı doruğu kızlarda ® 9 cm/yıl erkeklerde ® 10,5 cm/yıl Boy uzaması kızlarda ® 16-18
yaşlarında erkeklerde ® 18-20
yaşlarında durur. Genelde kızların 14
yaşından sonra uzamalarının durduğu ve gövde - bacak
uzunlukları açısından yetişkin proporsiyonlarına da bu yaşta
ulaştıkları gözlenmiştir. Ergenlik
dönemi süresince beden ağırlığı kızlarda ® 16
kg erkeklerde ® 20 kg
artar. Gerek kız derekse erkek
çocukların bir çoğunda, ergenlik öncesinde ( 8-10 yaşlarında )
bedende yağ depolanması sonucu ağırlıkta belirgin bir artma
görülür. Ergenlik dönemi boyunca ise erkeklerde ve kızlarda
ağırlık artışı nedenleri farklıdır. Erkekler ® kas gelişmesi iskelet kitlesinin
artması Kızlar ® yağ depolanması sonucu
kilo alırlar. Ağırlık artmasının en
hızlı olduğu dönem, “ büyüme hızı doruğu ” ’dan altı ay sonra
yaşanır. |